Ilustracija Gemini
Iako vijesti o novim slučajevima u svijetu unose nemir, ovaj virus je na našim prostorima prisutan decenijama – evo kako se prenosi, koji su simptomi i kako se zaštititi bez panike
Hantavirusi nisu nikakva nova egzotična prijetnja, niti su u naše krajeve stigli sa nedavnim vijestima o slučajevima na kruzerima u Južnoj Americi (gdje cirkuliše specifičan Andes soj). Ovi virusi su na prostoru bivše Jugoslavije prisutni već decenijama i ovdje su endemski – što znači da prirodno žive i opstaju na našem podneblju.
Kod nas se bolest koju ovi virusi izazivaju u narodu tradicionalno naziva „mišja groznica”, a u medicini Hemoragijska groznica sa bubrežnim sindromom (HGBS).
Ključni sojevi na Balkanu
Na našim prostorima prirodno cirkulišu dva glavna soja hantavirusa, vezana za specifične prenosioce (šumske i poljske glodare):
- Puumala virus: Prenosi ga riđa voluharica. Ovo je znatno češći soj na Balkanu. Izaziva blažu kliničku sliku, a stopa smrtnosti je izuzetno niska (manje od 1%).
- Dobrava virus: Ime je dobio po selu Dobrava u Sloveniji gdje je prvi put izolovan, a prenosi ga žutogrli miš. Ovaj soj je znatno ozbiljniji, napada bubrege i može izazvati teške hemoragijske (krvareće) oblike bolesti. Stopa smrtnosti kod ovog soja može iznositi između 5% i 12%.
Kako dolazi do zaraze?
Hantavirusi se ne prenose sa čovjeka na čovjeka (izuzetak je pomenuti južnoamerički Andes soj, ali on ne postoji u Evropi). Čovjek se zaražava isključivo u kontaktu sa izlučevinama (mokraća, izmet, pljuvačka) zaraženih glodara.
Do infekcije najčešće dolazi udisanjem prašine koja sadrži sasušene izlučevine. To se obično dešava tokom:
- Čišćenja starih, dugo neprovjetravanih objekata (šupe, tavani, podrumi, vikendice).
- Poljoprivrednih radova (rad sa sijenom, sječa drva u šumi, kupljenje lišća).
- Boravka u prirodi (kampovanje ili odmor na tlu direktno izloženom kretanju miševa).
Realna opasnost i epidemijska istorija
Koliki je stvarni rizik za ljude na prostoru bivše Jugoslavije? Rizik je sezonski i cikličan, ali nije razlog za paniku.
Bolest se javlja svake godine u pojedinačnim (sporadičnim) slučajevima, obično od proljeća do rane jeseni. Međutim, u godinama kada dođe do blagih zima i obilja hrane u prirodi, nastupa fenomen poznat kao „mišja godina” – eksplozija populacije glodara. Tada dolazi do epidemijskih talasa.
Istorijski podsjetnik: Na ovim prostorima zabilježeno je nekoliko velikih epidemija mišje groznice. Veliki talas pogodio je sjeveroistočnu Bosnu i dijelove Hrvatske i Slovenije ratne 1995. godine (uglavnom među vojnicima u rovovima i šumama), a veće epidemije su se ponavljale 2002., 2012., 2014. i 2021. godine.
U takozvanim mirnim godinama, broj oboljelih na cijelom Balkanu mjeri se desetinama, dok u “mišjim godinama” taj broj može porasti na nekoliko stotina registrovanih slučajeva.
Kako prepoznati simptome?
Inkubacija (vrijeme od udisanja virusa do pojave prvih znakova) traje obično od 1 do 4 sedmice. Bolest počinje naglo i faza po faza izgleda ovako:
- Prva faza (Nalik gripu): Visoka temperatura (do 40°C), jaka glavobolja, intenzivan bol u leđima i kočenju mišića, crvenilo očiju i lica.
- Druga faza (Bubrežni simptomi): Nagli pad krvnog pritiska, bolovi u stomaku, mučnina i drastično smanjenje izlučivanja urina (oligurija). Kod težih oblika (Dobrava soj) javljaju se krvarenja po koži i sluzokoži.
Većina pacijenata se, uz adekvatnu bolničku njegu i rehidraciju, potpuno oporavi u roku od nekoliko sedmica, mada oporavak funkcije bubrega može potrajati i par mjeseci.
Osnovne mjere zaštite u svakodnevnom životu
Pošto vakcina za evropske sojeve nije u širokoj upotrebi, preventiva je ključna, naročito ako živite blizu ruralnih područja ili često boravite u prirodi:
- Vlažno čišćenje umjesto metenja: Kada čistite šupe, podrume ili vikendice, nikada ne koristite metlu ili usisivač jer ćete tako podići opasan prašinu u vazduh. Poprskajte podove dezinfekcionim sredstvom (hlorom ili alkoholom) da se prašina natopi, pa sve obrišite mokrom krpom.
- Zaštitna oprema: Pri čišćenju sumnjivih prostorija obavezno nosite masku (po mogućnosti N95/FFP2) i gumene rukavice.
- Higijena hrane: Hranu i piće u seoskim domaćinstvima čuvajte u zatvorenim posudama od stakla ili tvrde plastike gdje miševi nemaju pristup. Operite svaku limenku ili flašu pre otvaranja ako je stajala u podrumu.
- Priroda: Izbjegavajte ležanje na goloj zemlji u šumi i ostavljanje ličnih stvari na tlu.
Hantavirus je, ukratko, stabilan i poznat rizik našeg podneblja. Ne predstavlja prijetnju od neke nove pandemije, ali zahtijeva ozbiljan oprez pri radu u polju, šumi ili tokom spremanja zapuštenih prostorija.
